İştirak Nedir? Türleri, Oranları ve Vergi Avantajları (2026 Güncel Rehber)

İştirak bir şirketin başka bir şirketin sermayesinde, o şirketin yönetimine ve ortaklık politikalarının belirlenmesine katılmasını sağlayacak düzeyde pay sahibi olması anlamına geliyor. Türkiye'de uygulama üç eşik üzerinden yürüyor: Tekdüzen Hesap Planı %10'u, TMS 28 önemli etki için %20'yi, kontrol ise %50'yi ölçüt alıyor. Hukuki çerçeveyi 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 195-197. maddeleri, vergisel çerçeveyi 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 5. maddesi çiziyor. 2026 ise özellikle yurt dışı kazançlarda oranların değiştiği bir yıl olarak öne çıkıyor.

Bir Bakışta Öne Çıkanlar

● Tanım: Sermayesine ortak olunan şirket iştirak, ortak olan taraf ana şirket, pay sahibi ise iştirakçi olarak anılıyor.

● Muhasebe eşiği: %10'un altı 240 Bağlı Menkul Kıymetler, %10-%50 arası 242 İştirakler, %50'nin üzeri 245 Bağlı Ortaklıklar hesabında izleniyor.

● Raporlama eşiği: TMS 28'e göre oy hakkının %20 ve üzeri, aksi kanıtlanmadıkça önemli etki sayılıyor.

● Karşılıklı iştirak: Birbirlerinin paylarının en az dörtte birine sahip sermaye şirketleri bu kapsama giriyor (TTK m. 197).

● Kar payı: Tam mükellef kurumlardan elde edilen kazançlar kurumlar vergisi dışında kalıyor (KVK m. 5/1-a).

● 2026 değişikliği: Yurt dışı kazançlarda istisna oranı, ödenmiş sermayenin en az %20'sine sahip olunması şartıyla %80'e çıktı (11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı).

● Satış kazancı: İki tam yıl aktifte tutulan payların satış kazancının %50'si kurumlar vergisi, satışın kendisi ise KDV dışında kalıyor.

İştirak Ne Demek?

İştirak ne demek sorusu iki katmanlı yanıt taşıyor: sözlükte ortak olma ve katılma; ticari terminolojide ise hem ortaklık ilişkisinin kendisi hem de sermayesine ortak olunan şirket. Kavramı sıradan bir hisse yatırımından ayıran ölçüt de oran kadar niyet ve süre oluyor.

Üç unsur ilişkiyi iştirak seviyesine taşıyor:

● Süreklilik: Kısa vadeli alım-satım amacıyla alınan paylar 110 Hisse Senetleri hesabında kalıyor; yönetime katılma ve sürekli gelir amacı taşıyanlar mali duran varlıklara geçiyor.

● Yönetim etkisi: Oy hakkı, yönetim kuruluna üye verme imkânı ve temettü politikasında söz sahibi olma birlikte değerlendiriliyor.

● Sözleşmesel güç: İmtiyazlı pay ya da pay sahipleri sözleşmesi, sermaye payı düşük kalsa bile etkiyi artırabiliyor.

Terminoloji notu: Ceza hukukundaki iştirak, bir suçun birden fazla kişiyle işlenmesini anlatan tamamen ayrı bir kavram olarak geçiyor; ticari ve vergisel iştirakle kavramsal bağlantı taşımıyor.

İştirak Hissesi Nedir?

İştirak hissesi, anonim şirketlerin hisse senetleriyle limited şirketlerdeki ortaklık paylarını kapsıyor. Kurucu senetleri, intifa senetleri ve rüçhan hakları da vergi mevzuatında aynı çatı altında değerlendiriliyor.

İştirakçi Kimdir?

İştirakçi, sermayesine ortak olduğu şirkette kar payı alma ve payı ölçüsünde yönetime katılma hakkı taşıyan gerçek ya da tüzel kişi. İştirak edilen şirket ise tüzel kişiliğini koruyor; ayrı mükellefiyet, ayrı bilanço söz konusu.

İştirak Türleri Nelerdir?

İştirak türleri, sahip olunan oy oranına ve yönetim üzerindeki etki derecesine göre bağlı ortaklık, bağımsız ortaklık, karşılıklı iştirak ve iş ortaklığı olmak üzere dörde ayrılıyor.

Bağlı Ortaklık Nedir?

Ana şirket, ortağı olduğu şirkette oy haklarının çoğunluğunu yani %50'nin üzerini elinde tutuyorsa bağlı ortaklık ortaya çıkıyor. Yönetim kurulu üyelerinin çoğunluğunu atama ve görevden alma yetkisi de bu yapıya bağlanıyor. Kontrol düzeyindeki ilişki, finansal tabloların konsolidasyonunu zorunlu kılıyor.

Bağımsız Ortaklık Nedir?

Çoğunluk ana şirkette değilse basit anlamda iştirak, yani bağımsız ortaklık gündeme geliyor. Yatırımcı taraf burada yönlendirici ama sınırlı bir etki kullanıyor; amaç genellikle temettü geliri ve değer artışı.

Karşılıklı İştirak Nedir?

Birbirlerinin paylarının en az dörtte birine sahip bulunan sermaye şirketleri karşılıklı iştirak konumuna geliyor. TTK m. 197 bu hali tanımlıyor, m. 201 ise bilerek bu duruma yol açan şirkete hakların donması yaptırımını uyguluyor. Taraflardan biri diğerine hâkimse, ikincisi aynı zamanda bağlı şirket sayılıyor.

İş Ortaklığı Nedir?

İş ortaklığı, belirli bir işin birlikte yürütülmesi için kurulan ve müşterek kontrole dayanan yapı. Burada süreklilik değil proje odaklılık öne çıkıyor, ortaklık işin tamamlanmasıyla sona eriyor.

İştirak Oranı Kaç Olmalı?

Kanunlar tek bir asgari iştirak oranı belirlemiyor; eşik, ilişkiyi hangi amaçla ölçtüğünüze göre değişiyor. Tekdüzen Hesap Planı bakımından iştirak ilişkisinden söz edebilmek için oy hakkının ya da yönetime katılma hakkının en az %10 olması gerekiyor. TMS 28 önemli etki karinesini %20'ye, kontrol %50'ye, karşılıklı iştirak ise %25'e bağlanıyor.

Hangi eşiğin bağlayıcı olduğu sorunun kaynağına göre belirleniyor:

● Muhasebeleştirme: %10 altı 240, %10-%50 arası 242, %50 üzeri 245 numaralı hesap.

● Finansal raporlama: %20 ve üzeri oy hakkı önemli etki sayılıyor, ölçüm özkaynak yöntemine geçiyor.

● Şirketler topluluğu hukuku: Oy çoğunluğu ya da yönetim organının çoğunluğunu seçme hakkı hâkimiyet doğuruyor (TTK m. 195).

● Vergi: Yurt içi kar payı istisnasında oran şartı aranmıyor; yurtdışı kazançlarda %10 genel şart, %80 istisna için %20 sahiplik gerekiyor.

Önemli: %20 eşiği kesin bir sınır değil, aksi kanıtlanabilen bir karine olarak çalışıyor. Yönetim kurulunda temsil, politika belirleme süreçlerine katılım, önemli işlemlerin varlığı ya da teknik bilgi aktarımı gibi göstergeler bulunuyorsa, oran %20'nin altında kalsa dahi önemli etki kabul ediliyor. Tersi de mümkün: %20 aşılsa bile etki fiilen kullanılamıyorsa karine çürütülebiliyor.

Pay / oy oranı	Nitelendirme	İzlendiği hesap	Ölçüm
%10'un altı	Uzun vadeli yatırım	240 Bağlı Menkul Kıymetler	Maliyet bedeli
%10 – %20	İştirak (THP)	242 İştirakler	Maliyet bedeli
%20 – %50	İştirak + önemli etki (TMS 28)	242 İştirakler	Özkaynak yöntemi
%50'nin üzeri	Bağlı ortaklık (kontrol)	245 Bağlı Ortaklıklar	Konsolidasyon
Karşılıklı %25 ve üzeri	Karşılıklı iştirak (TTK m. 197)	İlgili hesapta	Hakların donması riski

İştirak Amaçları Nelerdir?

İştirak amaçları finansal getiri ve stratejik büyüme olmak üzere iki başlıkta toplanıyor.

● Finansal amaç: İhtiyaç fazlası varlığı getiriye dönüştürmek, temettü ve değer artışı elde etmek.

● Stratejik amaç: Ürün ve hizmet kapasitesini büyütmek, tedarik zincirini güvence altına almak, kapalı pazarlara giriş sağlamak.

Risk dağıtımı ise her iki amacın ortak faydası. Farklı sektörlerdeki paylar, tek bir pazara bağımlılığı azaltıyor.

İştirakler Hesabı ve Muhasebe Kaydı Nasıl Yapılır?

İştirakler hesabı, yönetime katılmak amacıyla edinilen payların izlendiği mali duran varlık hesabı olarak çalışıyor. İştirak muhasebe kaydı da tek bir kayıtla bitmiyor; edinim, taahhüt, temettü, değer düşüklüğü ve satış aşamalarının her biri ayrı hesap kullanıyor.

İşlem	Borç	Alacak
Payın peşin edinimi	242 İştirakler	102 Bankalar
Sermaye taahhüdü	242 İştirakler	243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)
Taahhüdün ödenmesi	243 İştiraklere Sermaye Taahhütleri (-)	102 Bankalar
Temettü tahsili	102 Bankalar	640 İştiraklerden Temettü Gelirleri
Değer düşüklüğü	654 Karşılık Giderleri	244 Değer Düşüklüğü Karşılığı (-)
Oranın %50'yi aşması	245 Bağlı Ortaklıklar	242 İştirakler

Satışta 242 numaralı hesap kayıtlı değeriyle kapanıyor; varsa 244'teki karşılık da ters kayıtla çözülüyor. Satış bedeliyle net defter değeri arasındaki olumlu fark 649 Diğer Olağan Gelir ve Kârlar, olumsuz fark ise 659 Diğer Olağan Gider ve Zararlar hesabına yazılıyor.

Not: 242 iştirakler hesabı maliyet bedeliyle çalışıyor. TMS/TFRS ya da BOBİ FRS uygulayan işletmelerde ölçüm özkaynak yöntemine geçtiğinden, alınan kâr payı gelir yazılmıyor; doğrudan yatırımın defter değerinden düşülüyor.

İştirak Kazançları İstisnası ve 2026 Vergi Avantajları

İştirak kazançları istisnası, tam mükellef bir kurumdan elde edilen kar paylarını kurumlar vergisi dışında bırakıyor ve aynı kazancın iki kez vergilenmesini önlüyor (KVK m. 5/1-a). Bu istisna, yurt içi asgari kurumlar vergisi matrahından da düşülebiliyor.

Kazanç türü	Dayanak	Temmuz 2026 itibarıyla durum
Tam mükellef kurumdan kar payı	KVK m. 5/1-a	Tamamı istisna; asgari kurumlar vergisi matrahından düşülebiliyor
Yurt dışı kaynaklı kar payı	KVK m. 5/1-b	Genel şartlarda tam istisna; %20 sahiplik ve Türkiye'ye transfer şartıyla diğer şartlar aranmaksızın %80
Pay satışından doğan kazanç	KVK m. 5/1-e	İki tam yıl aktifte tutulma şartıyla %50; asgari kurumlar vergisi matrahından düşülemiyor
Pay satışında KDV	KDVK m. 17/4-r	İki tam yıl şartıyla istisna

● Yurt dışı iştirak kazançları istisnası tarafında 2026 bir kırılma yılı oluşturuyor. 30 Nisan 2026 tarihli Resmî Gazete'de yayımlanan 11257 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, sahiplik oranını %50'den %20'ye indirirken istisna oranını %50'den %80'e çıkardı. Düzenleme 1 Ocak 2026'dan itibaren başlayan dönemlerde uygulanıyor.

● İştirak hissesi satış kazancı istisnası ise ters yönde ilerliyor. 9160 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı, oranı 27 Kasım 2024'ten itibaren %75'ten %50'ye çekti. İstisnadan yararlanılan tutarın pasifte özel bir fon hesabına alınması ve satışın yapıldığı yılı izleyen beşinci yılın sonuna kadar orada tutulması gerekiyor.

Dikkat: Menkul kıymet ticaretiyle uğraşan kurumların bu amaçla ellerinde tuttukları paylar istisna kapsamı dışında kalıyor. 2026 hadleri uyarınca beyannamede ayrı satırda gösterilen ve 500.000 TL'yi aşan istisnalarda YMM tasdik raporu aranıyor.

Turkcell e-Şirket ile Mali Süreçlerinizi Tek Panelden Yönetin

Grup şirketi yapısında belge ve kayıt hacmi hızla büyüyor. Turkcell e-Şirket; e-Muhasebe, e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-Defter ve e-İrsaliye çözümlerini tek kullanıcı adı ve şifreyle sunuyor, belgeleri GİB standartlarında üretiyor. Mali Müşavir çözümüyle çoklu müşteri takibi de aynı panelden yürüyor.

Ayrıntılı bilgi için Turkcellesirket.com adresini ziyaret edebilir ya da 0850 277 77 72 numaralı çağrı merkezinden ekibimize ulaşabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

İştirak Oranı Yüzde Kaç Olmalı?

Tekdüzen Hesap Planı %10 ile %50 arasındaki payları iştirak sayıyor. TMS 28 ise oy hakkının %20 ve üzerini, aksi kanıtlanmadıkça önemli etki göstergesi kabul ediyor.

İştirak ile Bağlı Ortaklık Arasındaki Fark Nedir?

Farkı kontrol düzeyi belirliyor. %50'nin üzerindeki oy hakkı bağlı ortaklık doğuruyor ve konsolidasyon gerektiriyor; altındaki paylar iştirak sayılıyor, özkaynak yöntemiyle ölçülüyor.

İştirak Hissesi Satışından Vergi Ödenir mi?

En az iki tam yıl aktifte tutulan payların satış kazancının %50'si kurumlar vergisi dışında kalıyor, kalan kısım vergileniyor. Satış işlemi ayrıca KDV Kanunu'nun 17/4-r maddesi kapsamında KDV'den istisna.

İştirakler Hangi Hesapta İzlenir?

Pay oranı %10'un altındaysa 240 Bağlı Menkul Kıymetler, %10-%50 arasındaysa 242 İştirakler, %50'nin üzerindeyse 245 Bağlı Ortaklıklar hesabı kullanılıyor.

Karşılıklı İştirak Neden Sınırlandırılır?

Sermayenin fiilen ödenmeden şişmesini ve oy gücünün suni biçimde artmasını önlemek için. TTK m. 201, bilerek bu duruma yol açan şirkete hakların donması yaptırımını uyguluyor.

İştirak Edilen Şirket Tüzel Kişiliğini Kaybeder mi?

Hayır, ortak olunan şirket ayrı tüzel kişiliğini, mükellefiyetini ve finansal tablolarını koruyor. Değişen tek unsur ortaklık yapısı.

Kar Payı Alan Şirket Tekrar Vergi Öder mi?

Tam mükellef bir kurumdan elde edilen kar payları kurumlar vergisi dışında kalıyor. Kazanç dağıtan şirkette zaten vergilendiği için ikinci kez vergilenmiyor.

İştirak ile İş Ortaklığı Aynı Şey mi?

Hayır. İş ortaklığı belirli bir işin yürütülmesi için kurulan ve müşterek kontrole dayanan geçici yapı; iştirak ise süreklilik taşıyan sermaye ortaklığı.

Şahıs İşletmesi Başka Bir Şirkete Ortak Olabilir mi?

Gerçek kişiler sermaye şirketlerine ortak olabiliyor. Ancak kurumlar vergisine özgü istisnalardan yalnızca kurumlar vergisi mükellefleri yararlanıyor; gerçek kişilerin kar payları Gelir Vergisi Kanunu hükümlerine tabi.

Bu içerik genel bilgilendirme amacı taşıyor. Oranlar ve hadler dönemsel olarak güncellendiğinden, işletmenize özel yükümlülükler için mali müşavirinize ya da gib.gov.tr üzerinden güncel düzenlemelere başvurmanızı öneriyoruz.