İrsaliyenin Faturadan Farkı Nedir, Hangi Durumlarda Kesilir?
İrsaliyenin faturadan farkı, iki belgenin neyi kanıtladığında ortaya çıkıyor: İrsaliye malın fiziksel hareketini, fatura satışın mali boyutunu belgeliyor. İrsaliyede bedel, KDV ve ödeme bilgisi yer almadığından bu belge fatura yerine geçmiyor; mal sevkiyatı olan satışlarda ikisi ayrı ayrı düzenleniyor. Vergi Usul Kanunu'nun 230/5. maddesi mal hareketinin mutlaka sevk irsaliyesine bağlanmasını şart koşarken, fatura VUK 231/5 uyarınca teslimden itibaren azami yedi gün içinde kesiliyor. 2026 itibarıyla ciro ve sektör şartlarını taşıyan işletmelerde süreç tamamen dijital: kağıt irsaliyenin yerini e-İrsaliye almış durumda.
|
Bir Bakışta Öne Çıkanlar ● Temel fark: İrsaliye malın nereye gittiğini, fatura ne satıldığını ve ne kadar ödendiğini gösterir. ● İkisi de zorunlu: Mal sevkiyatı bulunan satışta sevk irsaliyesi ile fatura ayrı ayrı düzenlenir; biri diğerinin yerine kullanılamaz. ● Süre: Fatura, malın tesliminden itibaren azami 7 gün içinde düzenlenir (VUK 231/5). ● Nüsha: Sevk irsaliyesi en az 3 nüsha düzenlenir; 2 nüsha malı taşıyan araçta bulunur. ● Ceza: Sevk irsaliyesi düzenlenmemesi hâlinde 2026'da ilk tespitte belge başına 17.000 TL özel usulsüzlük cezası uygulanır. ● e-İrsaliye eşiği: 2024 veya 2025 brüt satış hasılatı 10 milyon TL ve üzeri olan e-Fatura mükellefleri 1 Temmuz 2026'dan bu yana kapsamda. |
İrsaliye Nedir, Ne İşe Yarar?
İrsaliye, malın bir adresten diğerine taşınmasını belgeleyen ve bu hareketi kayıt altına alan resmî belge.
İrsaliye ne işe yarar sorusunun yanıtı üç başlıkta toplanıyor:
● Mal hareketini kanıtlar: Malın kimden çıkıp nereye gittiğini gösterir.
● Denetimde ibraz edilir: Yol kontrollerinde malın kayıt altında olduğunu gösterir.
● Sevkiyatı faturayla bağlar: Üzerindeki irsaliye no, sonradan kesilen faturayla eşleştirmeyi sağlar.
Belge bedel, KDV ve ödeme bilgisi taşımıyor; faturadan ilk ayrıldığı nokta burası.
Sevk İrsaliyesi Nedir, Hangi Bilgileri İçerir?
Sevk irsaliyesi, malın fiili sevkinde düzenlenen irsaliye türü; uygulamada irsaliye denince kastedilen belge bu.
Sevk irsaliyesinde bulunması gereken bilgiler şöyle:
● Düzenleyenin adı-soyadı veya unvanı, adresi, vergi dairesi ve hesap numarası
● Müşterinin adı, unvanı ve adresi; mal başka bir iş yerine ya da aracıya gönderiliyorsa kime ve nereye gönderildiği
● Taşınan malın cinsi, miktarı ve birimi
● Düzenleme tarihi ile fiili sevk tarihi (ayrı ayrı)
● Müteselsil irsaliye numarası, yani irsaliye no
● Düzenleyenin, malı alanın ve teslim edenin imzaları
Not: Düzenleme tarihi ile fiili sevk tarihinden biri yazılmazsa belge hiç düzenlenmemiş sayılıyor. Aynı sonuç, en az üç nüsha düzenlenmeyen irsaliyeler için de geçerli.
Sevk İrsaliyesi ile Taşıma İrsaliyesi Arasındaki Fark
Sevk irsaliyesi taşıma irsaliyesi farkı, belgeyi kimin düzenlediğinde ortaya çıkıyor: Sevk irsaliyesini malın sahibi, taşıma irsaliyesini ise ücret karşılığı eşya nakleden gerçek ve tüzel kişiler düzenliyor. Taşıma irsaliyesi nedir sorusunun dayanağı VUK 240; belge, naklolunan eşya için taşımacı tarafından kesiliyor.
● Malı bir nakliyeci taşıyorsa araçta iki belge birden bulunur.
● Taşıma irsaliyesi düzenlenmesi, sevk irsaliyesi zorunluluğunu ortadan kaldırmaz.
● Kendi aracıyla kendi malını taşıyanın taşıma irsaliyesi düzenlemesi gerekmez.
İrsaliyenin Faturadan Farkı Nedir?
İrsaliye ile fatura arasındaki fark, iki belgenin farklı soruları yanıtlamasından doğuyor: İrsaliye "hangi mal nereye gitti", fatura ise "ne satıldı, ne kadar ödendi" sorusunun cevabı oluyor.
|
Kriter |
Sevk İrsaliyesi |
Fatura |
|
Amacı |
Mal hareketini belgelemek |
Satışın bedelini belgelemek |
|
Bedel ve KDV |
Yer almaz |
Yer alır |
|
Düzenlenme anı |
Fiili sevkten önce |
Teslimden itibaren en geç 7 gün içinde |
|
Kim düzenler? |
Malı taşıyan ya da taşıttıran taraf |
Satıcı |
|
Nüsha |
En az 3; 2 nüsha araçta |
En az bir asıl, bir örnek |
|
Ayırt edici bilgi |
Fiili sevk tarihi, irsaliye no |
Tutar, KDV, seri-sıra numarası |
|
Hukuki dayanak |
VUK 230/5 |
VUK 229-231 |
|
Elektronik karşılığı |
e-İrsaliye |
e-Fatura / e-Arşiv Fatura |
Sevk İrsaliyesi Fatura Yerine Geçer mi?
Hayır. Faturada bulunması zorunlu olan tutar, KDV ve ödeme bilgileri irsaliyede yer almadığı için sevk irsaliyesi fatura yerine geçmiyor; tersi de mümkün değil. Mal sevkiyatı bulunan her satışta iki belge de düzenleniyor. Tek istisna, ikisinin tek belgede birleştiği irsaliyeli fatura uygulaması.
İrsaliye Hangi Durumlarda Kesilir?
İrsaliye, ortada fiziksel bir mal hareketi bulunan her durumda kesiliyor. Fatura düzenlensin ya da düzenlenmesin, mal yola çıkıyorsa belge şart.
● Satış sonrası sevkiyat: Mal alıcıya gönderilirken satıcı düzenler.
● Alıcının malı kendi aracıyla çekmesi: Bu durumda irsaliye kim tarafından düzenlenir sorusunun yanıtı alıcı oluyor.
● Şubeler arası mal transferi: Aynı mükellefin iş yerleri, şubeleri ve depoları arasındaki taşımada da irsaliye gerekiyor.
● Komisyoncu veya aracıya gönderim: Mal satılmak üzere gönderiliyorsa belge düzenleniyor.
● Konsinye satışta irsaliye: Depodan çıkışta irsaliye kesiliyor; fatura ise satış gerçekleştiğinde düzenleniyor.
● İade sevkiyatı: Malı geri gönderen taraf, ters yönde yeni bir irsaliye düzenler.
● Bedelsiz teslim ve numune gönderimi: Bedel olmasa da mal hareketi belgelenir.
İrsaliye Düzenlenmeyen Durumlar
İrsaliye düzenlenmeyen durumlar, ortada fiziksel bir mal hareketi bulunmayan işlemlerden oluşuyor:
● Hizmet satışları: Hizmet faturasında irsaliye gerekir mi sorusunun yanıtı hayır; danışmanlık, yazılım, tasarım ve bakım gibi işlerde sevkiyat söz konusu olmadığından yalnızca fatura kesiliyor.
● Elektronik ortamda teslim edilen ürünler: Dijital olarak iletilen ürünlerde taşınan bir mal bulunmadığı için belge aranmıyor.
● Teslim ile faturanın eş zamanlı olduğu satışlar: İrsaliyeli fatura ya da "İrsaliye yerine geçer." ibareli fatura düzenlendiğinde ayrıca sevk irsaliyesi istenmiyor.
İrsaliye Kesildikten Sonra Fatura Ne Zaman Düzenlenir?
İrsaliye kesildikten sonra fatura, malın teslimi ya da hizmetin yapıldığı tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenleniyor. VUK 231/5'e göre bu süre içinde kesilmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılıyor. İrsaliye fatura süresi 7 gün olarak bilinen kural, sevkiyat ile faturalamanın aynı güne sıkışmamasını sağlıyor.
İrsaliye faturadan önce mi kesilir sorusunun yanıtı evet: Belge fiili sevkten önce düzenleniyor, fatura sonrasında çıkıyor. Ancak yedi günlük süre ay sınırını aşamıyor. KDV Kanunu'nun 10/a maddesine göre vergiyi doğuran olay malın teslimiyle meydana geldiğinden, fatura teslimin gerçekleştiği ay içinde düzenleniyor.[1] [2]
Uyarı: Ayın son günlerindeki sevkiyatlarda yedi günlük süre kısalıyor. 31 Temmuz'da irsaliye düzenlenen bir sevkiyatın faturası 7 Ağustos'ta kesilemiyor; KDV'nin temmuz beyannamesinde yer alması gerektiği için fatura da 31 Temmuz tarihli olmak zorunda. Ay atlayan faturalarda vergi ziyaı riski doğuyor.
Not: 2026 fatura düzenleme sınırı, 588 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ile 12.000 TL'ye yükseldi (2025'te 9.900 TL). Vergiler dahil bedeli sınırı aşan satışta fatura zorunlu; altında kalsa bile alıcı talep ederse fatura kesiliyor.
İrsaliyeli Fatura ve "İrsaliye Yerine Geçer" İbaresi
İrsaliyeli fatura, fatura ile sevk irsaliyesini tek belgede birleştiren ve 211 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği ile getirilen bir uygulama; "İrsaliye yerine geçer" ibaresi ise aynı işlevi elektronik faturanın kağıt çıktısına taşıyor. 232 Sıra No'lu Tebliğ ile uygulama esnetilmiş durumda: satıcı dilerse irsaliyeli fatura düzenliyor, dilerse iki belgeyi ayrı ayrı kesiyor.
|
e-Fatura Çıktısı İrsaliye Yerine Geçer mi? 433 Sıra No'lu VUK Genel Tebliği'ne göre koşullu olarak evet. Fatura malın teslimi anında düzenlenecek, üzerinde düzenleme zamanı saat ve dakika olarak gösterilecek, kağıt çıktıya "İrsaliye yerine geçer." ibaresi yazılıp satıcı veya yetkilisince imzalanacak. Bu durumda ayrıca irsaliye düzenlenmiyor; alıcı e-İrsaliye mükellefiyse istisnadan yararlanılamıyor. |
2026'da Kağıt İrsaliyenin Yerini e-İrsaliye Aldı: Kimler Kapsamda?
2026'da e-İrsaliye kapsamına üç grup giriyor:
● Ciro eşiğini aşan e-Fatura mükellefleri: 2024 veya 2025 hesap döneminde brüt satış hasılatı 10 milyon TL ve üzeri olanlar.
● İDİS kapsamındaki mükellefler: 2024 ve sonraki hesap dönemlerinde brüt satış hasılatı 1 milyon TL ve üzeri olanlar.
● Ciro şartı aranmayan sektörler: Akaryakıt, maden, demir-çelik, şeker, gübre ve sebze-meyve gibi alanlarda faaliyet gösteren işletmeler.
e-İrsaliye zorunluluğu 2026'da ciro eşiği ve sektörel zorunluluk olmak üzere iki ölçüte dayanıyor; yalnızca birini karşılamak kapsama girmeye yetiyor. Ön koşul ise sabit: Kural olarak önce e-Fatura mükellefi olmak gerekiyor.
|
Mükellef grubu |
Eşik |
Durum |
|
e-Fatura mükellefleri |
2024 veya 2025 brüt satış hasılatı 10 milyon TL ve üzeri |
1 Temmuz 2026'dan itibaren zorunlu |
|
İDİS kapsamındaki mükellefler |
2024 ve sonraki hesap dönemlerinde 1 milyon TL ve üzeri |
Şartın oluştuğu ayı izleyen 4. ay başı |
|
Belirli sektörler |
Ciro şartı aranmaz |
Şartın oluştuğu ayı izleyen 4. ay başı |
Ciro şartı aranmadan kapsama giren başlıca gruplar:
● ÖTV Kanunu'na ekli (I) sayılı listedeki malların (akaryakıt, madeni yağ vb.) imalat, ithalat veya teslimini yapan, EPDK'dan lisans alan mükellefler
● ÖTV Kanunu'na ekli (III) sayılı listedeki malların imalatçı ve ithalatçıları
● Şeker imalatçıları ile maden ruhsatı veya sertifikası sahibi işletmeler
● Demir-çelik (GTİP 72) ve demir ya da çelikten eşya (GTİP 73) imali, ithali veya ihracı yapan mükellefler; bu grupta e-Fatura mükellefi olma şartı aranmıyor
● Gübre Takip Sistemine kayıtlı işletmeler
● Sebze-meyve ticareti yapan tüccar ve komisyoncular ile Hal Kayıt Sistemine bildirim yükümlüleri
Kapsama giren işletme, alıcı sisteme kayıtlı olmasa bile kağıt irsaliye düzenleyemiyor; belge yine elektronik kesiliyor, yalnızca çıktısı mal ile birlikte gönderiliyor.
|
İrsaliye Kesilmezse Ne Olur, İrsaliyesiz Mal Sevkiyatı Cezası Ne Kadar? Yanıt VUK 353/2'de: belgenin hiç düzenlenmemesi, taşıtta bulundurulmaması ya da elektronik düzenlenmesi gerekirken kağıt kesilmesi hâlinde 2026'da ilk tespitte belge başına 17.000 TL özel usulsüzlük cezası uygulanıyor. İrsaliye cezası 2026 tespit sayısına göre artıyor. |
Turkcell e-Şirket ile e-İrsaliye Süreçlerinizi Tek Panelden Yönetin
● Turkcell e-Şirket e-İrsaliye çözümüyle sevk belgelerinizi GİB onaylı biçimde düzenler; kesim, sorgulama ve raporlamayı tek panelden yürütürsünüz.
● e-Fatura, e-Arşiv Fatura, e-Defter ve muhasebe modülleri aynı hesapta entegre çalışır; aynı veriyi ikinci kez girmezsiniz.
● Bulut altyapı sayesinde her cihazdan erişim açıktır; kurulum ve bakım maliyeti bulunmaz.
Ayrıntılı bilgi almak ve başvurmak için Turkcellesirket.com adresini ziyaret edebilir ya da 0850 277 77 72 numaralı çağrı merkezinden bize ulaşabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Sevk İrsaliyesi Fatura Yerine Geçer mi?
Hayır. Tutar, KDV ve ödeme bilgileri irsaliyede yer almadığından belge fatura yerine kullanılamaz. Mal sevkiyatı bulunan satışlarda hem irsaliye hem fatura düzenlenir; tek istisna irsaliyeli faturadır.
İrsaliye Kesmeden Fatura Kesilir mi?
Fatura düzenlenebilir; ancak fiziksel mal sevkiyatı varsa irsaliye zorunluluğu ortadan kalkmaz. İrsaliye kesmeden fatura kesilir mi sorusunun tek istisnası, teslim anında düzenlenen ve çıktısına "İrsaliye yerine geçer." ibaresi eklenen faturadır.
İrsaliye Kesildikten Kaç Gün Sonra Fatura Düzenlenir?
VUK 231/5 uyarınca fatura, malın teslim edildiği tarihten itibaren azami yedi gün içinde düzenlenir. Bu süre ay sınırını aşamaz: Ayın son günlerindeki teslimlerde fatura, en geç ayın son günü kesilir. Süresinde düzenlenmeyen faturalar hiç düzenlenmemiş sayılır.
İrsaliyeyi Kim Düzenler, Kaç Nüsha Olur?
Malı satıcı taşıyor ya da taşıttırıyorsa satıcı, alıcı taşıyorsa alıcı düzenler. İrsaliye kaç nüsha düzenlenir sorusunun yanıtı en az üçtür; iki nüsha malı taşıyan araçta bulundurulur. Üç nüshadan az düzenlenen belge hiç düzenlenmemiş sayılır.
Hizmet Satışlarında İrsaliye Düzenlenir mi?
Hayır. İrsaliye yalnızca fiziksel mal hareketini belgeler. Danışmanlık, yazılım ve tasarım gibi hizmetlerde sevkiyat söz konusu olmadığından yalnızca fatura düzenlenmesi yeterli oluyor.
İrsaliye Düzenlenmezse Ceza Ne Kadar?
Sevk irsaliyesinin düzenlenmemesi, taşıtta bulundurulmaması ya da elektronik düzenlenmesi gerekirken kağıt kesilmesi hâlinde 2026'da ilk tespitte belge başına 17.000 TL özel usulsüzlük cezası uygulanır. Tutar, tespit sayısına göre artar.
Şubeler Arası Mal Transferinde İrsaliye Gerekir mi?
Evet. Aynı mükellefin işyerleri, şubeleri ve depoları arasındaki taşımalarda da sevk irsaliyesi düzenlenir; satış bulunmaması belgeyi zorunlu olmaktan çıkarmaz.
İrsaliye Kaç Yıl Saklanır?
İrsaliye saklama süresi Vergi Usul Kanunu'nun 253. maddesine göre beş yıl. Türk Ticaret Kanunu'nun 82. maddesi ticari belgeler için on yıl öngördüğünden, uygulamada on yıl esas alınması daha güvenli oluyor.
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır. İşletmenize özel yükümlülükler için mali müşavirinize ya da GİB'in güncel tebliğlerine başvurmanız önerilir.